# Persoonsgegevens anonimiseren voordat je tekst in AI plakt

> Persoonsgegevens anonimiseren voordat je tekst in AI plakt: vervang namen, haal herleidbare details weg en toets het resultaat. Zes stappen.

Source: https://www.werksnellermetai.nl/persoonsgegevens-anonimiseren/
Updated: 2026-11-11

---

In het verslag van een functioneringsgesprek heb je ‘Jan’ vervangen door ‘Medewerker A’ en nu wil je het door een AI-model laten samenvatten. Staat er in de tekst nog dat Medewerker A de enige inkoper van een bouwbedrijf in Staphorst is, dan weet de halve regio wie het is.

Persoonsgegevens anonimiseren is meer dan namen vervangen. In dit blog zie je welke gegevens naar een persoon wijzen, hoe je ze in zes stappen verwijdert of vervangt, hoe je zelf toetst of een tekst nog herleidbaar is en wat je niet aan het model overlaat. Het is algemene uitleg en geen juridisch advies.

**In dit blog**

- [Wat de AVG bedoelt met persoonsgegevens en anonimiseren](#wat-de-avg-bedoelt-met-persoonsgegevens-en-anonimi)
- [Welke gegevens je moet weghalen voordat je tekst invoert](#welke-gegevens-je-moet-weghalen-voordat-je-tekst-i)
- [Persoonsgegevens anonimiseren in zes stappen](#persoonsgegevens-anonimiseren-in-zes-stappen)
- [Laten toetsen wat er nog herleidbaar is](#laten-toetsen-wat-er-nog-herleidbaar-is)
- [Wat je zelf blijft doen en wat daarna volgt](#wat-je-zelf-blijft-doen-en-wat-daarna-volgt)
- [Veelgestelde vragen](#veelgestelde-vragen)

## Wat de AVG bedoelt met persoonsgegevens en anonimiseren

De AVG noemt persoonsgegevens alle informatie over een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon (artikel 4 lid 1, zie EUR-Lex). Een naam is het meest bekende voorbeeld, maar een combinatie van een beroep, een plaats en een gebeurtenis kan een persoon even duidelijk aanwijzen. Je moet dus kijken of iemand te herkennen is, ook als er geen naam staat.

Pseudonimiseren is gegevens zo verwerken dat ze niet meer aan een specifiek persoon zijn te koppelen zonder aanvullende gegevens, die apart worden bewaard (artikel 4 lid 5). Namen vervangen door codes met een sleutel op een andere plek is daar een voorbeeld van. Overweging 26 van de AVG zegt dat gepseudonimiseerde gegevens als informatie over een identificeerbaar persoon blijven gelden. Anonieme gegevens vallen volgens dezelfde overweging buiten de AVG, maar dan moet de persoon niet meer identificeerbaar zijn, ook niet met middelen die redelijkerwijs kunnen worden ingezet.

Voor jouw praktijk betekent dit dat ‘K1 en K2’ met een sleutel in hetzelfde document geen anonieme tekst is. Of een bewerkte tekst echt anoniem is, beoordeelt uiteindelijk een mens met kennis van de regels. Kijk bij twijfel op de site van de Autoriteit Persoonsgegevens of vraag het een privacyjurist.

## Welke gegevens je moet weghalen voordat je tekst invoert

Ik deel de gegevens in drie groepen in. De eerste groep wijst direct naar iemand, de tweede wijst naar iemand in combinatie met andere gegevens en de derde zit verstopt in de verpakking van de tekst.

### Gegevens die direct naar iemand wijzen

- Namen, ook voornamen en bijnamen
- E-mailadressen, telefoonnummers en adressen
- Burgerservicenummers, rekeningnummers en klantnummers
- Handtekeningen en namen in de aanhef of afsluiting

### Gegevens die samen naar iemand wijzen

- Functie, afdeling en bedrijfsnaam, zeker als er maar één van is
- Plaats of wijk, leeftijd en gezinssituatie
- Data van gebeurtenissen en bijzondere voorvallen
- Zinnen als ‘de enige in de regio’ of ‘sinds de scheiding in maart’

### Gegevens die in de verpakking zitten

- Bestandsnamen met een achternaam erin
- Kopteksten en voetteksten in documenten
- Metagegevens van een bestand, zoals de auteur
- Een sleutel met de codes onderaan hetzelfde document

Bijzondere gegevens, zoals gegevens over gezondheid, vragen extra voorzichtigheid. Daarover heeft de AVG aparte regels. Voor zulke teksten vraag je eerst advies voordat je ze in een AI-tool plaatst.

## Persoonsgegevens anonimiseren in zes stappen

Werk in een kopie van je tekst, zodat het origineel intact blijft. Doe de bewerking zelf of in een tool waarvan je zeker weet dat de oorspronkelijke tekst met namen daar mag staan. Plak de oorspronkelijke tekst niet in het AI-model om hem te laten anonimiseren, want dan stuur je de namen juist naar die tool.

1. Maak een kopie van de tekst en werk alleen in die kopie
2. Vervang namen door codes en bewaar de sleutel in een apart bestand op een andere plek
3. Haal gegevens weg die samen naar één persoon wijzen, zoals plaats, bedrijf en leeftijd
4. Maak datums en aantallen globaal, bijvoorbeeld ‘in het voorjaar’ en ‘een klein team’
5. Controleer bestandsnaam, kop- en voetteksten en metagegevens
6. Lees de tekst als een buitenstaander en schrap alles wat nog herkenbaar is

Bij de derde en vierde stap gaat het om afwegen wat de samenvatting nodig heeft. Wil je een samenvatting van de thema’s in een gesprek, dan heb je de plaats en het beroep zelden nodig. Heb je ze wel nodig voor het antwoord, dan is dat een reden om de tekst niet in een openbare tool te zetten.

Schrijf ook vooraf op welke vraag je aan het model stelt. Weet je wat je wilt weten, dan weet je welke gegevens je kunt missen. Een vraag als ‘welke drie thema’s komen terug en welke vraag stel ik in het volgende gesprek’ heeft weinig aan een naam of een adres.

> **Tip:** Houd een vaste lijst van de codes die je gebruikt, zoals K1 en K2. Bewaar die buiten de tekst en buiten het AI-gesprek. Zo kun je de uitkomst later weer koppelen zonder dat de sleutel in de tool terechtkomt.

 ![Zes stappen om persoonsgegevens te anonimiseren voor je tekst in AI plakt, van kopie maken tot lezen als buitenstaander](https://www.werksnellermetai.nl/wp-content/uploads/2026/11/persoonsgegevens-anonimiseren-stappen.png)

## Laten toetsen wat er nog herleidbaar is

Na je eigen bewerking kun je het model de bewerkte tekst laten nalopen op herleidbaarheid. Gebruik daarvoor de bewerkte tekst en nooit het origineel. Het model kijkt als een buitenstaander naar wat er nog naar iemand wijst, zodat jij ziet wat je hebt gemist.

```
Je krijgt hieronder een tekst waarin ik persoonsgegevens heb vervangen of verwijderd. Lees als een buitenstaander die de betrokkenen wil herkennen. Maak een lijst van alles wat nog naar een persoon kan wijzen, ook in combinatie: beroep, plaats, leeftijd, data, bijzondere gebeurtenissen, bestandsnaam, bedrijfsgrootte, namen van anderen. Zet bij elk punt waarom het herleidbaar kan zijn en hoe ik het kan vervangen door iets globaals. Zeg niet dat de tekst anoniem is, want dat beoordeel ik zelf. Tekst: [plak de bewerkte tekst].
```

Het model zal vaak dingen vinden die jij niet zag, zoals een datum die samenvalt met een gebeurtenis die iedereen kent. Vindt het niets, dan betekent dat niet dat de tekst veilig is. Het model kent jouw omgeving niet en weet niet wie een collega of klant uit de regio kan herkennen.

Los van de techniek spelen afspraken mee. Heeft de klant of medewerker toestemming gegeven, of past het gebruik bij het doel waarvoor je de gegevens kreeg? Dat leg je vast en bij twijfel vraag je het een jurist. Voor het invoeren van gegevens in een tool hoort ook een verwerkersovereenkomst, zie [een verwerkersovereenkomst voor ChatGPT](/verwerkersovereenkomst-chatgpt/).

 ![Checklist om te toetsen of een bewerkte tekst nog herleidbaar is: namen, functie, plaats, datum, sleutel en bestandsnaam](https://www.werksnellermetai.nl/wp-content/uploads/2026/11/persoonsgegevens-anonimiseren-checklist.png)

## Wat je zelf blijft doen en wat daarna volgt

Het anonimiseren zelf blijft jouw werk, omdat jij weet wie je klanten zijn en wat in je regio herkenbaar is. Het model helpt bij het toetsen en bij het schrijven van de vaste werkwijze, maar het besluit of iets nog persoonsgegevens bevat, neem jij samen met een vakmens.

Maak van de zes stappen een vaste werkwijze voor je team en laat iedereen hem volgen. Hoe je overziet welke tools in gebruik zijn staat in [AI-gebruik van je team inventariseren](/ai-gebruik-team-inventariseren/). En wat je doet als er toch iets misgaat, lees je in [een datalek met ChatGPT](/datalek-chatgpt/). Wil je klanten laten weten dat je AI gebruikt, dan helpt [AI-gebruik melden aan klanten](/ai-gebruik-melden-aan-klanten/).

Ook in je algemene voorwaarden of privacyverklaring kan iets over AI moeten staan, zie [algemene voorwaarden controleren](/algemene-voorwaarden-controleren/). Het volledig uitgewerkte voorbeeld met een bewerkte tekst, de werkwijze in zes stappen en de controlelijst vind je in [het playbook over klantnamen in ChatGPT](/gratis/75-plak-geen-klantnamen-in-chatgpt-voor-je-dit-gedaan-hebt/). Alle toolkits en playbooks staan op [de overzichtspagina](/gratis/).

## Veelgestelde vragen

### Is namen vervangen door een code genoeg om te anonimiseren?

Meestal niet. Dat is pseudonimiseren en de AVG blijft dan gelden voor de gegevens, zegt overweging 26. Ook beroep, plaats en gebeurtenissen kunnen naar iemand wijzen. Beoordeel de tekst als buitenstaander en vraag bij twijfel een privacyjurist of kijk bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

### Mag ik de originele tekst door AI laten anonimiseren?

Je stuurt dan de oorspronkelijke gegevens met namen naar de tool. Doe de bewerking daarom zelf in een kopie en gebruik het model alleen om de bewerkte tekst te toetsen. Of een tool persoonsgegevens mag ontvangen hangt af van de voorwaarden en de afspraken die je met de leverancier hebt.

### Wat is het verschil tussen anonimiseren en pseudonimiseren?

Bij pseudonimiseren kun je met aanvullende gegevens, zoals een sleutel, de persoon nog terugvinden. De gegevens blijven dan persoonsgegevens. Bij anonimiseren is de persoon niet meer te identificeren, ook niet met redelijkerwijs beschikbare middelen. Of dat gelukt is, beoordeelt uiteindelijk een mens.

### Moet ik toestemming vragen om gegevens in AI te gebruiken?

Dat hangt af van de situatie, het doel en de grondslag voor de verwerking. Leg vast wat je doet en waarom en vraag een jurist of functionaris gegevensbescherming om mee te kijken. De Autoriteit Persoonsgegevens legt op haar site uit welke grondslagen de AVG kent.

## Je werkwijze en controlelijst uitgewerkt

In het playbook werk ik een volledig voorbeeld uit met een bewerkte tekst waarin nog herleidbare gegevens zitten, plus de werkwijze in zes stappen en een voorbeeldlijst met codes. Je krijgt ook de controlelijst waarmee je naloopt wat nog naar een persoon wijst.

[Bekijk het playbook: Plak geen klantnamen in ChatGPT voor je dit gedaan hebt](/gratis/75-plak-geen-klantnamen-in-chatgpt-voor-je-dit-gedaan-hebt/)
